حاج عليخان اعتماد السلطنة (حاجب الدوله)
23
سفرنامه حاج عليخان اعتماد السلطنه (فارسى)
هرج و مرج جلوگيرى مىكند . « 1 » خانهء « حاج على خان اعتماد السلطنه » نيز كه در محلهء سنگلج « تهران » واقع بود ، به علت زيبايى بنا ، مورد توجه مردم در سالهاى بعد قرار گرفت كه به ديدار آن مىرفتند . « 2 » علاوه بر اين مشار اليه خود نيز بناها و ساختمانهايى نموده از جمله ، تيمچهء « حاجب الدوله » و بازار سبزه ميدان و باغ و يخچال « حضرت عبدالعظيم » و بناى مسجدى در « مراغه » به اسم « ملا رستم » و عمارت واقعه در « سنگلج » . « حاجى على خان » مستغلات بازار خود را با دو باغ معروف به « گلشن » و « دلگشا » ( محل فعلى مدرسه شهيد مطهّرى و بهارستان ) كه متعلق به « معير الممالك » بود تعويض نمود و در آنجا اقامت گزيد و سفرا و اشراف و اعيان ، حتى پادشاه را پذيرايى و مهمانى كرد . « 3 » ماجراى قتل امير كبير سياهترين و تيرهترين دوران زندگى « حاج على خان اعتماد السلطنه » ، اقدام وى به قتل ولى نعمت خود ، « ميرزا تقى خان امير كبير » است . با اين كه « ميرزا تقى خان » در سال 1265 ه . ق . پس از عزل و جريمه كردن « اسماعيل خان قراجه داغى » فراش باشى ، « حاج على خان » را به جاى او فراش باشى نمود ، اما متأسفانه « حاج على خان » در سال 1268 ه . ق . كه امير از صدارت معزول و به « كاشان » تبعيد شد ، داوطلب كشتن ولى نعمت خود شد و با توطئهء طراحى شده از سوى « مهد عليا » « 4 » و با همكارى « ميرزا آقا خان نورى » ، در حال مستى حكم قتل « ميرزاتقى خان امير كبير » را گرفته ، بلافاصله به « كاشان » آمد و امير را به وضع عجيبى به شهادت رساند . همين خوش خدمتى به
--> ( 1 ) - دافع الغرور : 12 ( 2 ) - همان : 122 ( 3 ) - دافع الغرور : 12 ( 4 ) - « جهان خانم » ملقب به « مهد عليا » ، نوادهء دخترى « فتحعلى شاه » و دختر « اعتضادالدوله اميرمحمد قاسمخان قاجار قوانلو » بوده است . در اواخر سلطنت « محمد شاه » به جهت بيمارى « شاه » ، « مهد عليا » در تمام امور مملكتى دخالت مىكرد و پس از فوت « شاه » تا ورود « ناصر الدين شاه » از « تبريز » به « تهران » ، كليهء امور سلطنتى را عهده دار بوده است . ( زندگانى ميرزا تقى خان امير كبير : 469 ) . قابل توجه آن كه « اعتمادالسلطنه » در بعضى سفرها ، از جمله سفر حج « مهد عليا » را همراهى مىكرده است .